Hai palabras, palabricas, palabrones, "palabrouços" ... que són berdadeiras muostras de l gusto pula lhéngua i pul Praino. Eilhes dizen más do que la melhor de las profecias.Beia, Beiga, Baglina (?)
Beiga – Bilachana [
La Beiga i Cabecico de la Beiga], Caçareilhos, Infainç [
Beiga], Malhadas [
Ruga de la Beiga]
Beia - Augas Bibas, Cicuiro [
Beia Grande]
Balhe de la Baglina – Cicuiro
1. L chamadeiro
Beiga eisiste muito na tierra de Miranda, mais que ls arriba puostos, yá que la recuolha inda nun stá cumpleta.
Ye ua palabra deribada de l
ibai > riu, que inda eisiste an basco, dende que muitos outores cúiden que la ourige de la palabra ye spano-basca:
(i)baika. L sufixo –
ko, -ka andica pentença, l que ne l nuosso causo quererá dezir region pertenciente a un riu; terreno regado ou alhagado. [Álvarez Maurín,
Diplomatica asturleonesa. Terminologia Toponimica, Universidade de León, 1994, 215-216]. Formas antigas
uaica, vaica, uajca, uayca, uaiga, vaiga, uajga, uaika, uayka, mas tamien las formas an que an beç de «a» achamos «e». Doc. secs. IX-X. [Jose Ramon Morala Rodriguez,
Toponimia de la Comarca de los Oteros (Leon), 1989, p. 210]
An
Cicuiro i
Augas Bibas l chamadeiro aparece cula forma
Beia, an que se dou la caída de «g», causo que muito se dá ne l mirandés de la raia i ne l sendinés, assi cumo an Augas Bibas i san Pedro, quando esse «g» ye antrebocálico i aparece apuis de «i».
Na porbíncia de Lhion, an Spanha, aparece bárias bezes [cuntei quatro, mas seran mais] l chamadeiro
Veguellina que ls bários outores dízen benir de
vega, cun sufixo doble deminutibo:
vega+iella+ina. Nas Stúrias achamos l deminutibo beguina.
Esta poderá ser tamien la ourige de chamadeiro cicuirano
Balhe de la Baglina. La forma
ba- an beç de
be- solo puode splicar s’acauso la ourige fui ua de las formas antigas an «a». Mas dar-le esta ourige a aquel chamadeiro dexa-mos bárias preguntas defíceles de respunder: se assi ye cumo se splica: que na mesma tierra apareça la palabra cula forma an «e» [Beia]? I que nestes causos haia caído l «g» [Beia] i an Baglina nun haia caído? Por todo esto, cuido mui arriscado dar-le la mesma eitimologie a Veguellina i a Baglina.
2. Cuido que ua possible splicaçon pa l’ourige de l chamadeiro
Baglina ye que la palabra nun benga de «vaiga / veiga», mas de
valle [lhatin
valle(m)], que tamien apersenta la forma antiga
valge, que tanto era masculina cumo femenina [Rafael Lapesa i Constantino García,
Léxico Hispánico Primitivo (siglos VIII al XII), Real Academia Española, 2004]. Se assi fur, antoce la eiboluçon poderá haber sido:
valge+ina >
vaglina >
baglina, an que –
ina ye l deminutibo, i se haberá dado ua metátese, cul –l- a passar palantre de l –g- cumo muita beç acuntece an mirandés.
Cul tiempo perdiu-se l berdadeiro senificado oureginal de
Baglina, al modo que l chamadeiro se fui tornando outónomo. Por esso, las pessonas sentírun la necidade de le poner atrás la palabra
balhe, algo que solo l tiempo splica.
Eiqui queda l ampeço dun camino que nun puode deixar de cuntinar.
AF (Outubre de 2008)Amadeu FerreiraBuonas nuitesi "palabrouços" para nun çquecer la raiç