Mostrar mensagens com a etiqueta Lhonas. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta Lhonas. Mostrar todas as mensagens

28.4.09

Las Maias ...

Cuonta dita por Demingos Primo an Abril de 2008

Buonos dies

i castanhas sanas

30.3.09

L ouxeio

...
- Cula mocidade de Samartino, inda no miu tiempo de garoto, por causa d’ua raposa que matórun nun ouxeio alhá pa la Bicha, los d’acá i los de Samartino ... tiu Perrera dezie que tenie sido él i Çarafin Cebolho que habie sido él tamien.
- Tiu Çarafin era d’acá!
- Sí, mas cume se habie casado an Samartino … i antón armórun aí un trinta i un que iou pensei que se matában uns a los outros. Aspuis siempre habie aqueilhes más estremistas que dezien:
“l die de Santo Antonho bamos a Cicuiro que rebiramos todo de riba para baixo”. Eiqui siempre tebirun la mania de fazer desacatos de perrice …
- Mas ua béç un, nun quedou agarrado puls pies, spindurado de cabeça abaixo na puonte de tie Rita? Cunta-se que fui Çarafin Bara que lo amansiou …
- Essa nun la sei … eilhes solo se armában de fuortes quando andában an bando … muitas nun las cuntarien ... mas oubie dezir a miu pai, inda iou garoto, que stában ouganizados: Tiu Guelherme, Tiu Bicente i outros … quando era nessa fiesta de Santo Antonho. Sabes que dantes solo habie un camino para antrar no lhugar benindo de la Canhada, que era pula Pataca, i no sou polheiro un galho canta cume quier. Poderien ser poucos mas stában ourganizados. Inda era cun essas spingardas de cargar pula boca: uns nas cortinas outros nas buracas de las lojas i palheiros, outros nos telhados, l que antrasse a caçoar lhebaba chumbo. Chumbában-los eilhi. I mira que nestes bárrios habie muita giente: Tiu Caldeireiro, miu suogro, … daquel lhado de l Palumbar, tiu Marcos, miu pai – era pacífico mas nessas cousas que nun fazissen caçoada – Tiu Manjor …
- Tiu Manjor, que era de Samartinho …
- I era l regidor. Fui l que salbou de haber muortes. Cume achou que estaba todo mui calhado, ou por algun abiso, nun sei … para que fusse a negociar, talbéç. Pegou antón, quando yá se houbien las bozes, l bombo i caixa, i furan para Sant’Amaro el i Calachas, tamien de Samartino, a tener cula mocidade de Samartino. Assi que chegórun alhá, aquilho mudou de figura i quedou todo an silénço. Nun se sabe l que l dixo, deben tener abisado que antrar si antrarien mas salir nun salien todos. Tanto assi ye que l bombo i la caixa quedórun calhadicos l resto de la nuite, la mocidade arrimou-se a l lhume, cantórun i dançórun uas dulçainas i todo quedou remortigado.

Mas mira tu, ua reles çamarra de raposa i la teimosia de dous l que poderie tener oucasionado!


Buonos dies
i ouxeios a la intoleráncia

24.2.09

REGRESSO

Para spurmentar esse marabilhoso tradutor de pertués-mirandés, agora çponible na net, eiqui deixo ua stória

REGRESSO

L Manuel Stransmuntano acordou cul berreiro zamfrenado de los galhos.
Na cozina, fui achar la armana a tratar de la caldeirada de los cochinos. Yá l lume, nun restralhar festibo, deboraba un braçado de urzes.
‑ Stá friu.‑ Sentou‑se ne l scanho i abançou las manos pal lhume. ‑ Yá parece l Canadá.
‑ Diç quien sabe que astanho bai a nebar muito ‑ arrespundiu la armana. ‑ Deixa‑te quedar ende que you bou a dar la caldeirada a los cochinos. L café yá stá quaije caliente.
Manuel estribou las omoplatas na dureza de l spaldar de l scanho. Anrebulhado nun manto de mil eibocaçones cul freno nos dientes: aquel lume restralhante a saltar pa las manos cume un perrechaco; l eiterno caldeiro cachoante de auga fumegante; los potes de fierro rescalentando l caldo; aquel fumo acre que se ajuntaba an nubres espessas i azuladas, matizadas pula lhuç de l die naciente, alhá junto a las bigas scurecidas de l telhado donde pendia la armaçon de l fumeiro, las baras ansiosas de la próssima matáncia; aquel mocho de castanho polido adonde ua fogaça i ua caneca smaltada esperában l café.
‑Stabas a drumitar? ‑ Era outra beç la armana. ‑ Nien quiero acraditar que desta beç benes para quedar. ‑ L rostro curtido, anrebulhado ne l lhenço negro, ansopou‑se de lhágrimas bielhas. ‑ I assi se mos fui la bida, Manuel, stamos acabados.
‑ Qual acabados, qual quei! Se tu bisses aqueilhes canadianos! Quando se reforman ye para bibir, nun ye para se sentáren a espera de la muorte. Anton las mulhieres, se las bisses, bielhas de setenta anhos i más, parécen uas rapazas nuobas, bien trajadas, nada destes lhuitos de acá, quelores claras, ricos peinados.
‑ Esso nun ye para estas tierras. ‑ L café botaba ua risa, nun murmúrio buono, pa la caneca.‑ Nun sei se la tua mulhier, la Alzira, se bai dar por acá. Esto ye un semitério de bielhos.
La mulhier atirou un capon al lume que, quando se biu cun fuorças, atirou ls braços rubros al redor de l caldeiro.
Eilha aceita de buona cara l regresso? Nas redadeiras bacanças, nun me quijo parecer.
‑ Que remédio ten eilha.
Regresso! Palabra de mil alquimias. Nos purmeiros tiempos de l Canadá fura abençonado remédio cuontra los males de la suidade i de l dzanraizamiento. Aspuis, a la medida que nuobas raízes ampeçórun a rasgar húmus amprebistos, stransformara‑se, sin se dáren cunta desso, nun porcesso lento, nun spinho crabado nas chichas, nun agiente perturbador de la paç de sprito.
Para nun le perder l sentido, Manuel, de tiempos a tiempos, ebocaba‑la: quando me reformar, regressamos la Pertual.
I sumanas atrás, a l serano, nun assomo de coraige, ajuntara las fuorças espargidas que le restában, para falar:
"Drento de seis meses, atinjo la reforma. Deberiemos ir a Pertual, purparar l regresso.
A lhabar la lhouça, de cuostas, l filo de boç de la mulhier era quaije inaudible:
" Bai tu, solico. Agora, nun puodo deixar l nuosso nieto. Para alhá desso, nun percisias de mi para tratar de l que hai a tratar."
‑ Alzira nun se bai dar por acá. Cicuiro yá nun ye tierra para eilha. ‑ tornou la armana. ‑ Bei alhá se eilha quijo benir cuntigo!
‑ Calha‑te, dianho de mulhier.‑ zasperou‑se. ‑ Nun bieno porque nun tenie cun quien deixar l nuosso netico. Mas que centeilha de cumbersa esta!
‑ Mesmo tu stás zfrente. Yá nun sós home para te anfilar neste buraco. ‑ ateimou eilha.
‑ Bai alhá tratar de los cochinos, anda! Stás a quedar bielha, ye l que ye. De muita pacéncia percisa l tou home, para te aturar.
Meio anquemodado pulas palabras de la armana, nessa manhana, quando se sentou a la mesa de la cozina para screbir a la mulhier, Manuel Stransmuntano falou‑le de la casa que ls speraba de braços abiertos, de la fidelidade de l cunhado que tratara de las tierras cun tanto zelo cumo se fússen del, de los bibos i de los mortos, i, alhá pa la segunda páigina, nun arroubo de coraige: "an todo l causo, inda me sinto nuobo para trabalhar más un ou dous anhos, nun ye neçairo apressiar l regresso, nun stá nanhue mulhier para parir." Quedaba assi abierta la puorta para feturas negociaçones, ne l regresso la Montreal.
Aspuis, de coraçon lhiberto, saliu de casa i fui, rue abaixo, a falar a este i aquel, tan naturalmente cumo se nunca tubisse salido de la tierra.

12.1.09

La Marçuola 2

l cabanhal de la Marçuola

Antre canales i falhas de cabalhos l fumo iba-se espargindo zde l telhado para loinge de la Moraige assoprado pul aire que friu sonaba de los lhados de la Lhuç i cume tantas bezes era seinha de forno rojo capáç de cozer ua buona dúzia de fogaças de centeno, sustento purmeiro de qualquiera casa a espera de matáncias que nun tardarien. Galha deiqui, cepa deilhi, todo serbie para calcer l lajedo, anté las sobras d’ua capa bielha, nialeiro de pulgas i chizmes. Defeito de la lhana ou de l bechedo, l cheiro ampestou meio termo de la Canhada anté Fuonte Espino i fui neçairo l dobre de lheinha para que l pán nun quedasse cul sabor a piolho assado. L resto corriu cume de questume, ua a ua aspuis de esperar la sue béç na pála, alhá se iba cumponendo la nialada de bolhas terminada cula ladainha:

Sán Bicente t’acrecente
Sán Juán te faga pán
Santa Maria te deite
La sue bénção.
E an honra de Santa Maria
Un Padre Nosso i ua Abé Maria.

Forno fechado, que antre troça, tranqueiros e palameira l calor nun debie salir, qual furmiento cozedor i acrecentador de torradas.
Bien s’admirou Marcelina que aquél die los dous filhos de Luís nun le fussen a pedir para fazer tostadas calientes bien más saborosas que l rescanho seco i duro inda na caixón, talbéç que andebissen alhá pa la carreira de los doze an busca de algua castanha de rebusco. Eilhes aparecerien mal la fome apertasse que garotos de barriga seca nun quédan muito tiempo loinge de la códea.
Mas la falta de los dous espargiu-se pul pobo cume l fumo pul termo: dous ninos zaparcidos, dous antenados de quien eilha nun gustaba!
Rebirou-se l termo, arrancoran-se lajas de la çpensa i de la cozina, acusou-se Marcelina que los habie cantusado. Fui la Marçuola! boziaba-se a pulmón cheno no Palumbar adreitos a la Pataca, sonidos que fazien eco no Bárrio Alto i Buolbie a la Eigreija.
Bien se podie Marcelina matar cula berdade que naide la oubie, pus cume se dezie que nun gustaba de los garotos … ou serien eilhes deilha? Essa question naide la habie puosto i passados quaije quatro anhos de zaparcimiento, estaba quaije a ir presa por ua maldade que nun fizo. Rezou a Santo Antonho todas las nuites para que l trazisse a casa los filhos de l sou Luís, que sien esso talbéç até nien él cunseguisse acraditar na sue einocéncia.
Aqueilha manhana, inda a la lhuç de la lhuna, antes de se botar a camino de l tribunal de Miranda, na cumpanha de Luís i dous guardas que al melhor la iban a cerrar nun calabouço, ou inda pior, antrou no cabanhal an busca d’uas menudas i acendalhas para calcer uas sopas de alho pal dzaiuno que la tirada era algo grande para stómado angurriuado de tán fartas fomes. Meio a ampalpar antre dous guiços, mirou para un búltio anroscado a dous cuolmos sobrados de la matáncia nua esquina cual perro de ganado al redor de casa necessitado de más côdea que l pastor poderie dar.
- Ála pa las oubeilhas! Á que guardián me saliste! Cuuuxo.
Lhebantan-se nun rodión dous búltios de l meio de la palha, cun más miedo que ua alma an frente de mil Luciferes quando Marçuola, inda más assustada, dá un poulo al para trás i chama l sou Luís cun bóç escundida nas gorjas i a çaçamelar. Ancaran-se los trés cun uolhos de cruja, bien abiertos, espantados, sien acraditar no que estában a ber: los ninos de Luís habien tornado al cabanhal sítio de tanta anzona an garoticos.
Por milagre de Sant’Antonho ou ganas dun Dius Maior, quedou Marcelina salba dun crime que nunca fizo.
Mas Marçuola se quedou!
.
Buonas nuites
i buonas fornadas

11.1.09

La Marçuola1

Do dia dois de Novembro
Ao vinte e quatro de Junho
Andaram dois inocentes
A peregrinar pelo mundo.

Um era de dez anos
Outro onze ou pouco mais
Muitos desgostos causaram
Esses tristes a seus pais.

Partiram para Castela
Foram pela estrada acima
Com sentido de chegar
A terras de Andaluzia.

Perderam-se pelo caminho
E a Madrid foram dar
Onde foram recolhidos
No asilo da caridade.

Lá estiveram quarenta meses
Sem ninguém deles saber
Muito bem os ensinaram
A ler e também escrever.

Ao fim desses quarenta meses
Deram-lhe a liberdade
Lembraram-se de seus pais
Puseram-se a marchar.

Quando vinham no caminho
Esses tristes peregrinos,
Roubaram-lhe o que tinham
Ficaram mais pobrezinhos.

Chega a noite e tão cansados
Deitam-se a descansar
Entre palhas e arados
Num cabanal familiar.

Santo António Divino
Vós sois uma luz soberana
Guardastes nossos meninos
No monte de Guarda Rama.

Santo António Divino
Divino e verdadeiro
Trouxestes nossos meninos
À povoação de Moveiros.

Levanta-te meu marido
Com muito gosto e alegria
Apareceram nossos meninos
Ó meu Deus de minha vida.

Nota1: esta cuonta fui recolhida por Aida Fernandes que la oubiu a Tie Marie da Cruç ende por amprecípios de la década de nobenta de l séclo passado. Un de los garoticos que se escapou era l bisabó de Ramiro, inda nino por buolta de 1870 (?).
Nota2: falar de Santo Antonho an Cicuiro, ye falar de l die dieç de Janeiro, la fiesta de los antremoços, de l lhume e de l foguete d'alborada que hai muitos anhos tiu Anicetro botou aspuis de l nacer un garoto. Hoije ye l die de Narciso Monteiro / Perrera. Un abraço para el.

Buonas tardes
i buina suorte.

16.12.08

La cabrada IV

Quedóran los trés amugatados nua touça i durante toda la manhana espreitóran la cabrada para çcobrir modo de la tornar a lhebar adreitos a Cicuiro, mas nada, inda lhebarie un buono par de horas a armar la astúcia para tener las cabras outra béç, afinal eilhas quedában a dormir nun rodeinho bien loinge de l lhugar, anda que no die seguinte algua cousa se armarie.
Habie na casa de la Abadia uas fardas antigas de l tiempo de la guerra quando Spanha tomou cuonta de Miranda, más tarde retornada Pertuesa aspuis de l tratado de paç en 18 de Febreiro de 1668 i al que se cunta éran de Luis Enríquez y Guzman, Conde de Alba i filho de l purmeiro Conde de Vila Flor. Roupas pimponas, própias de un vice rei de las Índias Spanholas ende por meios de l séclo XVII.
I se bien lo pensóran melhor lo fazíran: al outro die pula madrugada, cabalho aparelhado, roupa de conde, sal Ramiro montado adreitos a la Cándena, junto cun sou aio Manuol feito amportante na mula de l Abade, él que mal habie andado de burro a camino de l molinico aspuis de deixar l saquito de centeno para moler. Arrodeian por Bobineira, adonde ampeça a clarear l die, anté apanhar l camino Alcanhiças / Çamora, camino que l conde lhieba no sou andar pal castielho de Alba.
Un pastor eiqui, un arador más alantre, todo mundo fai la bénia a aquél çtinto fidalgo que cume tanta nobreza ralas bezes bén a tener cul pobo i quando bén al melhor ye para l sacar algo ou para l’androminar cun algua cuonta de batoteiro de feira.
Ende pulas dieç de la manhana chega la hora de l dzaiuno i la hora de dar un pouco de çcanso a las béstias no tal balhe adonde la cabrada roubada a Miguel Pires questumaba pacer i rober queiruolas. Aquel die tamien staba. Los perrechacos mal abistóran roupas tán fidalgas ampeçóran a lhadrar i arremeter cume se fura l lhobo mas Ramiro “Conde” que nun se antemorizaba cun pouco, saca de la spada i an menos de dues estocadas un perro quedou no sítio i l outro nunca más naide l biu.
- Buenos dias! És usted él pastor?
- Ssss sí Ssssss senhor.
- Me conoce usted?
- Nnnn no ssss senhor, i tembraba cume ua brime berde nas manos dun algóç.
- Está usted hablando com Diego Pacheco Téllez-Girón y Velasco, conde de Alba i señor de las tierras de Aliste.
Á mai que tiu tán malo, pensou l pastor, se calha inda me lhieba pal sou castielho … ou me prende.
- He escuchado que estas cabras han sido robadas y por eso ya no podemos llevar el ganado a que beba y coma hojas de fresno en los pastos de verano al otro lado de la raya.
- Puess, sí es verdad, pero nosotros dos tan solo somos pastores a mando del padre de señor Andrés.
- Entonces, sín perder más tiempo, llevad los animales a su amo y que sea pronto! Dixo Ramiro cun bóç de mandón. Y el que no lo haga se va a quedar como el perrito este.
Inda las palabras nun habien sido ditas i yá las cabras seguien adreitos a la Cándena. Más ua hora i tornában a ser pertuesas, mas pul sí pul nó, mal ancubriran no alto adreitos a la praineira de l carbalhal, l conde i sou aio síguen antre las cabras i Mobeiros, nun baia algua cousa a dar pal tuorto.
Mas mal la cabrada ambolcou adreitos a los Lhameiorones, sabedora de l termo i de la bóç de l duonho que aguardaba scundido antre juncos de l balhe por ambaixo de l carril mourisco, l conde i criado buolben-se adreitos a Bobineira arrodiando termo de modos a nun seren más bistos por aqueilhas paraiges sujeitos que estában de ser presos por espionaige: pesca feita, canha guardada!
De l alto de la Serrica, sentado na peinha de xeixo brumeilho, miraba Afonso adreitos a León an busca dun pelo negro i uolhos de azeitonas curadas, todas las manhanas que lie ua cuonta a spera que oubidos ancantados scuitássen sue bóç i arrespunder “enseña-me a leer para te decir lo que está escrito en esos libros … ” nos seranos de nuites fries i nas Primaberas de campaninas amarielhas al redor de la Fuonte de los Guenhotes.
Cunta-se que aspuis desse desaguisado nunca más la cria passou l lhombo de la sierra i por bias desso, la feira que habie an Sant’Amaro i aspuis na Cándena, mudou-se pal cabeço de la Lhuç qu’inda hoije ye la ancruzelhada de Alfonsos i Catrinas d’ambos lhados desse cerro: cacho de Pertual i Castielha, barreira sagrada que ajudou a mantener l mirandés cun melhor suorte que l lionés d’Alba i Aliste.

Buonas nuites
i balhes mimosos

15.12.08

La cabrada III

... Estában las cabras a tombar pa la baixa de la sierra, quando chegan montados an cabalhos bien aparelhados, dous carabineiros cun caras de poucas fiestas. Un deilhes saca la espada, apunta adreitos al alto de la sierra nas cuostas de Afonso i cun bóç de truno ampunta-lo d’eilhi adreitos a Pertual, a él i a los perros, que las cabras quedarien por cuonta de la falta que él tubo an passar la raia de Castielha.
Cume la orde benie de quien tenie la fuorça a sou lhado, fazer-se fuorte era pouco acunselhado acrecentando a esso la demora que tenerie a fazer buolber las cabras más codiciosas nua buona pacidela. Inda se quedou a espreitar un cachico anquanto las cabras íban adreitos a Mobeiros i fui nesse momento que biu Andrés a salir d’uas touças a falar a los cabalheiros ladrones de ganados: antón se la guerra yá habie terminado fazie muito tiempo, que razones haberie para que de la nuite a la manhana nun se podiesse passar la Sierra?
Baixou la Lhagonica i la Baglina i ua cousa nun le salie de l’eideia: Andrés culas sues cabras!
- Antón las cabras á Afonso? Nun me digas que mos zgracieste rapáç! andiabrou-se la mai çcunfiada de l lhobo por bias de algua falta de cuidado de l pastor an busca de niales de quegulhada.
- … You siempre dixe que la Catalina essa inda mos iba a poner ancatalinados! Nun fura eilha i más tento teneries, agora quedar sien l nuosso sustento …
La nobidade spargiu-se cume ua çrilha nun muntón de tascos i mal habie ampeçado a cumbersar cula mai yá las campanas tocában a rebate: un lhugar anteiro no sagrado!
Tiu Miguel quedou brumeilho de rábia: nien na guerra an tiempo de sous abós se dou tamanho roubo, boziaba agarrado a la guelhada que inda traie de la relba.
- Antão o senhor Abade o que acha que debemos fazer? Preguntaba Juán Rebolo.
Qual deilhes boziaba más alto, que ladrones esto, que a la traiçón nun puode ser, que praga para un lhado, calagouça para outro, bai nisto resolbiu-se mandar a Ramiro de la ieuga a Miranda para cuntar l nouba al Alcaide de la cidade i a todos los lhugares por adonde passasse.
Corriu más d’ua sumana sien que naide atrabessase la sierra de un lhado para outro, fusse pertués ou spanhol, de Ifanheç ou Abelhanoso i de la cabrada de Tiu Miguel nada! Nun era ningua quemenéncia! éran ciento e setenta i cinco cabeças …
Tentou antón Afonso chegar a la fala cun Catalina, talbéç qu'eilha le soubisse dar amboras de sues cabras, nuobas frescas ambuoltas cua risica de quien quier fiestas no pelo.
Falaba-se que Andrés estaba por trás dessa cuonta toda: cume nun cunseguiu l namoro de la pastora morena, nien aspuis de falar cul pai deilha, amanhou modos de poner l’Alcaide de Alcanhiças i l quartel de los carabineiros a fabor de l’antresse de l pai de Andrés, ua de las personas más ricas i amportantes de los alredores.
Ende estaba la splicaçón!

... sigue manhana
.
Buonas nuites
i buona suorte

La cabrada II

la raia adreitos a la Lhuç

Abade de Baçal, Memórias Arqueológicas, vol. VIII, 93
"Ganados antrában ua lhégua para un lhado i para outro, i esso era ua questume zde to la bida. Ende prendírun un ganado de 175 cabras. l die 25 de Márcio de 1764, de que era duonho Miguel Pires, de Cicuiro, pedindo-se que seian restituidos para que haba paç antre ls pobos de la raia cumo siempre houbo."

Pesquisa de Amadeu Ferreira.

14.12.08

La cabrada I

Yá más de cien anhos que las gentes dun lhado i d’outro de la raia andaban esquinados por bias de las guerras de la restauraçón, a bien dezir más por bias de los mandantes do que por antrequidéncias antre eilhes, solo que estas cousas de guerras són l que són i quien s’amola siempre ye l pobo: los pequerricos, aqueilhes que menos ténen a perder an causo de nun haber guerra ningua, guerras de políticos feitas an nome desse pobo para l trazer amugatado cume un ganado no sestil.
Naqueilha manhana, Afonso sacou cedo la cabrada i zde l lhugar anté l lhombo de la sierra (escassos cinco cientos de metros) ls animales nun lhebóran grandes rodiónes no sou pacer adreitos al balhe de los Guenhotes adonde l’outonho de fin de Márcio ampeçaba a cumponer barrigas prenhadas de frius de Eimbierno cun pouca palha, ningun grano i muita urze i carqueija. Chegado al alto inda abistou a Paco de Mobeiros, tamien pastor dun tagalhico bien buono a ampinar adreitos a Custantín por alturas de l Çurrague. Éra assi nua tierra de raia sien raia adonde marcos nun habie, que lhombo de sierra ye solo un sien canhiças nien talanqueiras a parar personas i animales an busca de l melhor balhe ou de la pareilha más guapa.
Assi era cun Catalina, tamien pastora, ua morena pimpona antuolho de meia mocidade de Aliste, que la outra metade mal se astrebie a mirá-la cun miedo de ser tamien ancadilada por aqueilhes uolhos quelor de carbón: lhebaba las oubeilhas adreitos a la Lagonica i talbéç q’inda abistasse l filho de tiu Miguel de Cicuiro, rapaç listo i de buonas falas, leitor de las nobenas a Santo Antonho, ajudante de l abade nas cuontas e décimas. Á Alfonso, era assí que eilha dezie, tengo tantas ganas de escuchar de ti lo que está escrito en esos libros que siempre lees … i quedaba ancantadica horas a filo de eimaginaçón suolta pul mundo i presa a la bóç que la lhebaba a biajar nas palabras angulhidas por tán guapo e negro mirar.
Ua manha aspuis de outra, libro atrás de libro, mirar atrás de mirar, fome atrás de ganas de quemer, dues almas zanteressadas no aprecípio assi cume quien se fai de fuorte, ampeçóran las letras a salir más çaçamelas, los suonhos a quedar más acerca, los dous a derretir-se, las cabras juntas culas oubeilhas i até los perros xotában algun lhobo que runsiasse ganado ou cabrada.

... cuntina.
.
Buonas tardes
i cabras fartas

17.11.08

Martino

Cruç de Sant'Amaro i Capielha

Ua mala feita de cotin adonde de béç an quando chocalhaba l lápeç aspuis de un rudión más fuorte a camino de la scola i un libro de leitura éran l “Magalhanes” que Martino lhebaba todos los dies anté la casa de cantarie cula moreira al pie de l cabanhal pequeinho, mas nunca antes de haber ido a apanhar meio sembrador de castanhas alhá para adreitos a Ourrieta Cuba.
Scasso de chichas, amperrunhadico, cun siete ou uito anhos i yá de cara i tiesta meio angurriadas, era l retrato de fomes tamanhas cume nuites d’Eimbierno. Antelgéncia que tebira, de pouco ou nada adelantrarie contra la barriga chena d’aire que nien l’aliento de castanhas cozidas a rodrar nas tripas, desaiuno de todos los dies, aplaquiában. Sue mai, a quien you nunca cumprendi, talbéç pula rábia que siempre trazie cun eilha, ua mai solteira de dous zorros, sofrida, deixada al abandono por aquel a quien se dou, tamien nunca le tenerá dado nien meio agarimo que a todo mundo le gusta inda más quando se ye nino. Se an dalgun sfregante le dou ua risica pal filho más nuobo, nunca naide la biu. Ua persona que al melhor naide coinciu mas que a la sue maneira, a los sous, dou l melhor que tenie i sabie.
Un burro ruço i outro negro, cume you tamien naquel tiempo, éran la boiada que Martino guardaba alhá pa la Cabada ou no meio dalgun restrolho adreitos a los Palheirones.
Un die, chegado se calha de Bregáncia, tenerie él por ende uns catorze ou quinze anhos, talbéç menos, dóran-me la nobidade: Martino? Fui para Spanha a sebir nun Hostal!

Anté hoije, acho que nunca más stube cun él, mas hai cachico lembrei-me i dou-me ganas de le dar un abraço ... adonde quiera que steias.

Buonas nuites

i buona suorte

3.8.08

Fincón de suonhos


Tenie l sol acabado de nacer naqueilha manhana de Agosto, clara, sien anubrados, l lhusco fusco de la nuite iba-se torcendo de azul sereno que ampurriaba las estreilhas más teimosas para trás, assi cume quien esconde lhuzicas nun cerrón i las solta outra béç mal la lhuna ampeça a mostrar-se toda pimpona, quando la mai de Luís soltaba la junta de bacas, un bitelico i la burra para fuora de la loija adreitos a los restrolhos an busca de espigas i algua yerbica más dóndia de la ourbalheira.

Las medas a los poucos habien sido acarreadas para bornales nas trés eiras que ajuntában la pouca farturica que inda habie para alhá de las fames de “antre l castanho i l çreijo”: l trigo para amassar uas fogacicas a cheirar a murrón i l centeno pa la cria.

L marfolho de la baixa de la Lhagonica era para adonde él lhebarie la boiada: cuidados más que muitos cun las huortas de l Prado i de los Lhameirones nun fusse la marela, la celindra ou dambas a estroçar algun freijonal. Para zgrácia i amoladela de sobra bastou quando los carabineiros biróran l armano yá quaije na raia de Fráncia! Quedoran todos cume quien ceba i nun mata, la casa tán ampenhada que nien los dous bitelicos chegarien para pagar las trinta notas a tie Marie por ampréstimo de ua canseira que nun dou an nada. Aquel anho yá nun poderien ir a la tourada a Alcanhiças i muito menos al Naso, que roupa nun habie i de calçado sobraban las albarcas i un par de botas gaçpiadas meia dúzia de bezes por tiu Florentino Caldeireiro.

Na purmeira hora, inda meio pula fresca, la cria an busca de sustento i Luís, meio a miedo nun fusse algun guarda ou carabineiro ralhá-lo por estar naquel sítio de naide, alhá s’ancarrapitou más ua béç no fincón de la raia que era la sue jinela pa l mundo i espargidor de suonhos. Ah! tanto mundo a espera de ser çcubierto! Para que lhados quedarie l mar?! Las ganas que tenie de ber aqueilha auga toda junta cume l lhibro de la escuola l mostraba. Quedaba horas a filo a ber las bacas i a mirar biaijes naquel cielo lhançól dal Praino anté perder de bista, outras bezes miraba l lhabor de las fromigas pul carreirón cargando semientes adreitos al fromigueiro celheiro de tanto bechico. Tamien tentaba çcubrir de oubido los chocalhos de la boiada daqueilha mocica de uolhos negros i pelo cume crinas de cabalho que abistou un die nun restrolho antre los pinhos spanholes i l touçón que escundie l carril para Mobeiros. Nun se faloran mas l mirar d’ambos dezie más que todas las risas.

De pies naqueilha piedra cun letras que ls homes punírun para debedir la tierra de todos, daba buoltas cunsoante biajaba anté Spanha ou anté l Brasil i solo paraba quando chegaban las ganas de l carolo seco que traie no fardel feito de saco roto de lhino.

Ancarou adreitos a León más ua béç, assi nun anté lhougo que poderie ser anté siempre i baixou la sierra mirando la burra, la boiada i l Sierro, los cabeços de Mogadouro, Bornes i la Nogueira. La cuosta lebe que abaixaba si l lhebaba bien loinge! Nada que se acumparasse al Cerrén ou las Peinhas dal Mouro, sítios medruncos, chenos de touças i codessales, funchacos de tierra i de eimaginaçón.
La sierra cun sous restrolhos i boiadas, pegas, paçpalhazes i carboneiros, cuntrabandistas de meia torta i un metro de pana, ampurriaba a Luís para fuora dal Praino assi cume ua barranca que debide las ganas de coincer outras gientes i outros mundos, antre los de riba i los de baixo. Essa raia siempre fui la lhinha antre l miedo de quedar eilhi i l deseio de la çcubierta de uolhos negros a relhuzir ambuoltos an óndias de pelo escuro cume la nuite sien lhuna, para que quedassen inda más guapos i a brelhar cume las estreilhas de la manhana.

Yá l sol iba alto, la cria acerca de las touças de l camino i l fincón más loige, talbéç manhana ou outro die fazisse dél l sou campo de abiones que l lhebasse a bolar anté adonde la eimaginaçón dun garotico de 12 anhos cunseguisse chegar.
.
Buonas tardes
i buonas biaijes

19.6.08

L'Anjo dal Chafariç

L muntonico de tierra afunchacada cul quetubielho eran l barro i la forma pa las malgas que nacien de l puolo de l camino por bias de l’auga que salie dal chafariç al pie de la puonte i l ribeiro, acarreada cun lhatas de sardinas feitas caldeiretas nas manos de ninos an anzonas de feturos andustriales de l barro. Antre ua malga i outra era un abaixar i chubir la barreira zde l camino anté l chafariç nua corrida para oumantar la produçón que se iba angaiolando na parede dal cortineiro cume teilha a secar antes que l calor de l forno le disse la rejisténça d’ua bida.
Estaban trés naquel purparo, Abílio, Bartelomeu i Antonho, no ribeiro de l’eimaginaçón que l tiempo daba a carradas sien pedir oupenión a trés uolmos altos cume l campanairo que eilhi furan quedando guardianes de l tiempo i de la bida. Antre l arramar de l’auga nas poças i la sue colheita no chafariç passaban las horas de jóldia de brano an que las mais andarien acupadas cun tanto afazer nas huortas, ne l’acarreio ou an busca de aquemodo pa la cria. Era l final de la manhana i los boieiros arrimaban-se al cheiro de l toucino cozinho cun berças ou algua lasca de persunto que habie sobrado de la segada.
Un pie molhado ou çcuido sien medir l peligro tenerán sido motibo de chafurgo n’auga meio arrumiacada daquel chafariç a la altura dal suolo. Bartelomeu, de mano esticada bien dezie para que disse más un poulico de cada béç que los pies tocaban no fundo antre un golo i ua lhuita para quedar a la frol. L tiempo que durou la agonia naquel baixa i chube drento d’auga naide l cuntou, que Antonho, quaije sien fuorças, a muito custo inda iba sorbendo la bida a cada resfolgar quando assomaba la boca fuora.
Estaba Bartelomeu a tentar sacar l amigo daquel rumiacal i este meio spindurado na parede de l chafariç quando aspuis de un poulo zde la puonte uas manos fuortes dán fin a tanta afliçón. Era tiu Poulino que al passar eilhi benido de boieiro de los lhados de la Baglina se dou cuonta de tanta lhuita i atalhou naqueilha hora l que serie ua muorte cierta.
Deitoran-lo a la puorta de tiu Xanola nuas piçarras mesmo an frente al curral que habie sido de sous abós, a golfiar auga de ranacalhos qu’inda andaba nos pulmones. Quando la mai chegou, estaba znudico de todo, aculado a tembrar de miedo i de susto, la roupa a secar na ramalhada i un muntón de gente al redor quementando las abinturas de trés fazedores de malgas nua manhana de brano.
Aspuis de tantos anhos inda hoije la boç de tiu Poulino chega junta cul’eimaige d’un anjo de la guarda a poular d’ua puonte adreitos a mi.

Buonos dies todos los dies, esteiades adonde estebirdes tiu Paulino.

29.5.08

NAZO

O automóvel rasgava os campos pardos e pedregosos, acachapados pela canícula de Setembro.
‑ Esta viagem de Cicouro ao Nazo ‑ explicava o Manuel Transmontano, com uma ponta de exaltação na voz ‑, fazia‑a eu todos os anos a pé, eram cinco horas bem medidas a dar às canelas por esses caminhos de cabras. Desde que comecei a ter barba na cara, não me lembro de ter faltado a uma festa do Nazo. Aquilo sim, eram bons tempos. E aqui, nesta encruzilhada, foi onde me saiu ao caminho um lobo, quando eu, altas horas da noite, regressava a casa da festa da Nossa Senhora da Luz...
‑ Ó pai, já lhe ouvimos essa história vezes sem conta, e sempre com uma versão diferente ‑ repreendeu‑o a filha, piscando o olho ao Michel.
‑ Mas é a pura verdade. O que me valeu foi que nesse tempo eu era só pele e osso e o lobo, com certeza, não me achou grande fartura, deu meia volta ao rabo e foi à procura de presa mais gorda.
Rabugento, afligido pelo calor, faces rosadas em brasa, o Pierre saltava duns braços para os outros.
- Se te portares bem, prometo mostrar‑te os burros na feira
Logo o petiz se aninhou, sem tugir, no regaço da avó. Doido por burros, num alvoroço, durante aqueles primeiros oito dias de férias, arrastara sem descanso o avó aldeia fora, por cortinhas e currais, no encalço das pachorrentas alimárias.
‑ Eh Michel, no próximo Natal, dá um burro ao teu filho. É o melhor presente que lhe podes oferecer.
*
Foi entre risadas que chegaram ao Nazo. No alto do monte escalvado, a capelita de talha austera desafiava o tempo, os sinos num repique festivo.
‑ Está como há vinte anos ‑ murmurou o Manuel Transmontano.
E logo, os olhos carregados de evocações com o freio nos dentes, esquecido da família que fazia das tripas coração para o não perder de vista, misturou‑se ao povoléu. Perdeu‑se por entre as barracas de feirantes. mercou encarniçadamente um cinto de cabedal, abeirou‑se dos negociantes de gado, escutou a lábia dos ciganos que procuravam, tal como no seu tempo, vender burro velho por cavalo, juntou‑se às famílias que, no adro, à sombra dos choupos, abriam os farnéis imensos e desenrolhavam os garrafões de vinho. Já o sol dardejante ia alto e o ar vibrante, carregado de odores pesados, mal se podia respirar, o suor a abrir‑lhe regos pelas costas abaixo, arrastou a família esfalfada até às barracas de comes‑e‑bebes.
- Aqui, Michel,‑ voltou‑se para o genro ‑ vais‑te regalar com o melhor petisco do mundo. No Canadá não encontras nada disto, acredita em mim.
O Michel, a enxugar o suor do rosto com as costas da mão, ria meio aturdido pelas pinceladas fortes do quadro: as vitelas suspensas do travejamento do telhado dos barracões, a fumarada acre que subia dos braseiros onde a carne rechinava, as mesas de madeira corridas a abarrotar de comensais folgazões.
‑ Bien sûr, Manuel. Allons‑y.
Abancaram numa das mesas que acabara, por milagre, de vagar.
‑ Há tantas moscas por aqui ‑ queixou‑se a filha
‑ Já não é como dantes ‑ engelhou o nariz a mulher, olhando de esguelha os pratos de esmalte enbeiçados e limpando disfarçadamente o talher à fímbria da saia.
Mesmo o Michel, sempre tão delicado e esforçado por lhe ser agradável, também não o enganava, bem lhe sentia os olhos inquietos cravados nas mãos encardidas da velha que virava a carne no lume.
Só o neto é que parecia divertir‑se, aos pontapés a um canzarrão cheio de carraças que, debaixo da mesa, enxotava as moscas e o calor com o rabo.
‑ Claro que isto está como antigamente, vocês é que estão mais fidalgas. Mas se não quiserem, não comam que a mim não me faz grande diferença. Olhem, talvez encontrem para aí perdido algum McDonald's onde matar a fome.
E, quando a vitela veio para a mesa, enterrou vigorosamente a faca na carne suculenta. Levou um naco à boca e, lábios besuntados, a mastigar, regalado, deixou os pensamentos vogarem tranquilamente à tona da memória, até aos longínquos tempos em que, rapazote quase imberbe, depois de se banquetear com uma avantajada posta à mirandesa, à sombra daquele carvalho que dali avistava, estava em crer ser o mesmo, atrás dumas touças, perdera a inocência entre as coxas morenas duma cigana generosa.
- Em que estás a pensar? ‑ estranhou‑lhe a mulher o olhar vidrado.
A cara do Manuel Transmontano estilhaçou‑se num sorriso avelhacado.
- Logo à noite, conto‑te.

19.5.08

REGRESSO

O Manuel Transmontano acordou com o berreiro desenfreado dos galos.
Na cozinha, foi encontrar a irmã a tratar da lavadura dos porcos. Já o lume, num estralejar festivo, devorava um braçado de urzes.
‑ Está frio.‑ Sentou‑se no escano e avançou as mãos para o lume. ‑ Já parece o Canadá.
‑ Diz quem sabe que este ano vai nevar muito ‑ respondeu a irmã. ‑ Deixa‑te ficar aí que eu vou levar a bianda aos cochinos. O café já está quase quente.
O Manuel apoiou as omoplatas na dureza do espaldar do escano. Embrulhado num manto de mil evocações com o freio nos dentes: aquele lume estralejante a saltar‑lhe às mãos como um cachorro; o eterno caldeiro cachoante de água fumegante; os potes de ferro resquentando a sopa; aquele fumo acre que se acumulava em nuvens densas e azuladas, matizadas pela luz do dia nascente, lá junto às vigas escurecidas do telhado donde pendia a armação do fumeiro, as varas ansiosas pela próxima matança; aquele mocho de castanho polido onde uma fogaça e uma caneca esmaltada esperavam o café.
‑Estavas a dormitar? ‑ Era outra vez a irmã. ‑ Nem quero acreditar que desta vez vens para ficar. ‑ O rosto curtido, enrolado no lenço negro, ensopou‑se de lágrimas velhas. ‑ E assim se nos foi a vida, Manuel, estamos acabados.
‑ Qual acabados, qual quê! Se tu visses aqueles canadianos! Quando se reformam é para viver, não é para se sentarem à espera da morte. Então as mulheres, se as

visses, velhotas de setenta anos e mais, parecem umas raparigas novas, bem trajadas, nada destes lutos de cá, cores claras, ricos penteados.
‑ Isso não é para estas terras. ‑ O café escorria, num murmúrio bom, para a caneca.‑ Não sei se a tua mulher, a Alzira, se vai dar por cá. Isto é um cemitério de velhos.
A mulher atirou um capão ao lume que, quando se viu com forças, atirou os braços rubros ao redor do caldeiro.
- Ela aceita de boa cara o regresso? Nas últimas férias, não me quis parecer.
‑ Que remédio tem ela.
Regresso! Palavra de mil alquimias. Nos primeiros tempos do Canadá fora abençoado remédio contra os males da saudade e do desenraizamento. Depois, à medida que novas raízes começaram a rasgar húmus imprevistos, transformara‑se, sem se darem conta disso, num processo lento, num espinho cravado nas carnes, num agente perturbador da paz de espírito.
Para não lhe perder o sentido, o Manuel, de tempos a tempos, evocava‑a: quando me reformar, regressamos a Portugal.
E semanas atrás, ao serão, num assomo de coragem, reunira as forças dispersas que lhe restavam, para falar:
"Dentro de seis meses, atinjo a reforma. Deveríamos ir a Portugal, preparar o regresso.
A lavar a loiça, de costas, o fio de voz da mulher era quase inaudível:
" Vai tu, sozinho. Agora, não posso deixar o nosso neto. Além disso, não precisas de mim para tratar do que há a tratar."
‑ A Alzira não se vai dar por cá. Cicouro já não é terra para ela. ‑ tornou a irmã. ‑ Vê lá se ela quis vir contigo!
‑ Cala‑te, dianho de mulher.‑ exasperou‑se. ‑ Não
veio porque não tinha com quem deixar o nosso netinho. Mas que raio de conversa esta!
‑ Mesmo tu estás diferente. Já não és homem para te enfiar neste buraco. ‑ teimou ela.
‑ Vai lá tratar dos porcos, anda! Estás a ficar velha, é o que é. De muita paciência precisa o teu marido, para te aturar.
Meio apoquentado pelas palavras da irmã, nessa manhã, quando se sentou à mesa da cozinha para escrever à mulher, o Manuel Transmontano falou‑lhe da casa que os esperava de braços abertos, da fidelidade do cunhado que tratara das terras com tanto zelo como se fossem dele, dos vivos e dos mortos, e, lá para a segunda página, num arroubo de coragem: "em todo o caso, ainda me sinto novo para trabalhar mais um ou dois anos, não é preciso apressar o regresso, não está nenhuma mulher para parir." Ficava assim aberta a porta para futuras negociações, no regresso a Montreal.
Depois, de coração liberto, saiu de casa e foi, rua abaixo, a falar a este e àquele, tão naturalmente como se nunca tivesse saido da terra.

18.5.08

Perros Spanholes

quemércio de la filha de l "Goebero", na Lhuç

Habien terminado faer ua rambóia, cada qual lhebaba ua pieça de fumeiro, menos Antonho i l’armanico Manuel respunsables por la fogaça. L bino tenerie que benir de Mobeiros, más barato que l palheto de la taberna de tiu Xagatas.
Todo cumbinado para aqueilha nuite, juntan-se nos rodeinhos de Bouça Çanca. Ir i benir nun le lhebarie más de ua hora i meia, ou menos.
Atrabessada la raia i acerca de los castanheiros, todos calhados i an carreirina yá cul cheiro a escabeche de l quemércio de tiu Pedro, saltan-le de rumpón los perros de l ganado que drumie na corriça acerca de l camino. GAU GAU GAU GRRR … GAU GAU ..
Tanto cuidado para nun faer strelhouço i sal aqueilha bicharada toda a lhadrar tanto cume se houbira bido l lhobo. Se los carabineiros oubien, estaban amolados: alhá quedaba la rambóia sien bino i sien escabeche cun azeitonas.
Manuel, l más nobico, yera la purmeira béç que passaba para Spanha cume aprandiç de cuntrabandista i assi que se biu seguro an casa de l "Goebero" de Mobeiros, aspuis de l susto de la matilha, mira l restro de la quadrilha i cun ar de çcubridor …
- Carai! Los perros spanholes lhadran cume an Cicuiro!!?
.
Buonas tardes
i suorte! ... ne l cuntrabando.
.

14.5.08

Laica

Al salir de missa alhá estaba eilha a la puorta de casa siempre que nun salie cun l’amo pul monte ou a faer de cumpanha al boieiro. Chamaba-se Laica la perdigueira de tantas caçadas de Lházaro i la alegrie de la garotada quando le pediemos para mos dar ua manzada. Quedabamos ancantados cun las hablidades de la perra siempre que mos arrimabamos al cabanhalico de tiu Cassaco solo para ber l deitar, alhebantar, esticar la pata, saltar i anté correr atrás de algue bigarda chena de cuçpinha atirada adreitos al curral de la Abadia.
Bien espierto era aquel bicho que nun lhadraba a ningun garoto nien a los más atrabessados i que faie todico l que le mandaban: tanto iba a guardar las pitas de la raposa, punie a léguas los gatos çcoincidos cume quedaba la nuite anteira a guardar algue arado ou çadón deixado ne l termo de un die para outro, cume ua tarde que Laica nun bieno cun las bacas.
Que l tenerie acuntecido a la perra para nun haber benido cun l boieiro? Mas furan aguardando la sue chegada quando a la hora de la cena, aspuis de quemer las chebicas de berça nua malga meio sboucelhada ye que tiu Furmino dou por falta de la faquita palaçuola de quemer la merenda. Solo podie haber quedado na esquina de l cerrado de lo Siete a la punta de riba de l cabeceiro antre l’augueira e la esquina de la parede adonde habie feito lhume.
Acabada la cena, lampión na mano, bán a dar cun la perra deitada al pie de la dita faca cume se guardasse l maior tesouro de l mundo. I guardaba. Todo l que fusse de l amo, para Laica serie siempre la sue bida.
Aquel die tamien guardaba l esquife negro anriba de la mesa feita altar ne l meio de l’eigreija muda i frie, un die que nós nun tebimos que oubir las ladainhas mal cuntadas de ua “doutrina” de lhenga lhenga dada por catequistas tan analfabetas cume nós nessas cousas de Dius i de la religión. Quien iá tenie pouca deboçón inda quedaba cun menos. L que mos traie eilhi era la oubrigaçón ampuosta por nuossos pais para que nun quedassemos eireijes i por ua eiducaçón que esquemungaba qualquiera un que espreitasse para fuora de l’eigreija daqueilhes curas tan debotos cume l padre Juan.

Daba pena ber aquel animalico a cuincar tan baixico, talbéç cun miedo de acordar l’amo que repousaba antre belas i dous “Padre nossos” dun terço rezado antes de la redadeira çpedida. Tiu Candeias inda le dou dous puntapies para que nun antrasse n’eigreija – que diç que nun era sítio para perros - mas por Lházaro anté la podien anterrar biba que nun s’amportarie nien un cachico i se eilha antrasse nun serie l purmeiro perro a missa. Nien l último! Quejiran trancar la puorta mas assi que antraba algun xaile negro a anrebulhar ua alma, alhá estaba eilha a mirar i a ouliar al para drento, anté que deixoran antrar la perrica. Nun parou durante toda la missa, andaba de trás para delantre, debaixo de l caixón, lhebantaba l çofino i abaixaba las oureilhas, cerraba ls uolhos anquanto fareaba i aspuis lhatie tan lebe que mal se oubie.

Cada béç menos se tomaba atento al cura i más miraba la gente adreitos al bechico triste. Eilha sabie l que era la muorte i nós estábamos a ampeçar a cumprender-la. Eran liçones de bida a cada béç que algue persona se morrie i la garotada salie de la scuola para ber l defunto, ou antón quando acumpanhabamos a nuossas mais n’algun serano a rezar l muorto. Criaba-se cunçéncia de la muorte. La muorte que Laica choraba i que hoije escundemos cume se d’eilha tebissemos la maior de las bergonhas. Deixamos morrer los que más queremos atrás dua canhiça de panho, solicos, nalgue cama de spital antre ua picada cun morfina i un carón de çreija que al derretir pon froles i lhuzicas de quelores nun ultimo mirar pal mundo. Mas Laica nó, seguiu todo l camino antre los quatro que lhebaban l esquife anté l barranco cerca de l cipreste de l cortineiro triste cun piedras mármoles al alto i a la purmeira manada de tierra suobre la madeira a rugir a uoco, caminou pul meio de las eiras de la Cruç anté se anroscar quetica no cabanhal de la lheinha a espera que l’aire lhebasse l cheiro a campo esbaziado que ampestaba l sagrado i la preça de casa.

Nunca más Laica tornou a caçar. I se le benie meia gana, daba ua buolta a l’eigreija, fareaba la puorta de l lhado i tornaba a deitar-se nuns fachucos bielhos antre la lheinha i l carro de las bacas, cun oureilhas murchas i l mirar adreitos a nada.

Buonas tardes
i buona suorte!
.

9.5.08

Armandina

Aquel anho la besita al santuairo de la Bierge de l’Aparecida fui menos apressiado. L nieto yá tenie cinco anhos i nun era neceçairo andar cun panhales nien cun lheite angarrafado que el sorbie pu la teta de borraixa.
Ajoeilhada delantre de l altar pensou na sue Birge de l Rosairo i nas lhágrimas que se escurrien de l curaçón siempre que pensaba naqueilha eimaije de santa cun pelo quelor de ouro que quedaba eilhi quetica na eigreija donde la batizoran. Fazie quarenta anhos que deixara Cicuiro cul sou home i la filha, fugida de fomes i canseiras an busca de dies menos agres i más calientes do que naqueilha tierra çquecida ne l fin de mundo. Achou l calor i antruidos cume nunca manginou mas aquel lhembrar de las boiadas no Balhe de la Baglina nien un die le saliran de l’eideia: L pai, la armana, l armano, cunhados i suogros, todo quedara para trás. Nun fura la cumpanha de l’home, de la filha i de los nietos i todo nun passarie d’un çterro. I esse anho eilhi estaba eilha outra béç delantre de la Santa ora rezando ora quedando quetica cume un reixenhor amansiado a pedir fuorças para poder tornar un die a sue casa. Si, que la sue casa era lhougo eilhi antre l’eigreija i l ribeiro.
Furan salindo daquel sagrado maior que cien eiras de Bouça Çanca cun las promessas cumpridas i los deseios pedidos, adreitos a ua sierra mui alta, anté la pensón que l genro habie guardado para çcansar dous ou trés dies cun toda la família naquel lhugar antre sierras, loinge de l mar i de l rebolhiço de la grande cidade. Furan chubindo chubindo anté quedar bien ne l alto i donde se podie abistar meio mundo.
Inda se you bisse los pinhos de tiu Primo na Cándena, pensaba Armandina. Esses abistaban-se zde l cabeço de Mogadouro, mas daqueilha Mantiqueira … solo se bien cidades grandes, uas seis ou siete. Al sentir la mano de l sou home ne l ombro, apuntou adreitos al mar, agarrou-le los dedos cun fuorça i dixo-le cun la bóç a tembrar que nun passarie outro anho sien beber auga de la fuonte de la Senhora. I inda haberie fuonte de la Senhora?!
Nien meio anho passado i yá eilha i l nieto estaban na carreira de l Santos que bai de Lisboua a Miranda. Habie dues nuites que nun dromie i l suonho tamien nun l apertaba. De Pertual pouco habie coincido a nun ser la biaije anté l barco que la habie lhebado pal Brasil, mas parecie todo tán zfrente. I staba: l pai, un santo i buon home i los suogros yá habien muorto, l cunhado reformado de la Alemanha, fuora las casas, las estradas, la lhuç por filos, l’auga an canhos, tratores, alcatrán i gente bielha de la sue eidade i nuoba que nunca saberie quien era nien que la bisse a la sue puorta.
L curaçón batie más fuorte quanto más cerca estaba de l lhugar. Salida de la carreira an Miranda, inda tenie que apanhar outra para Cicuiro. La de Lisboua quedaba eilhi.
Dous ou trés rapazolas de fardeles cun quelores que tamien iban para aqueilhes lhados, era la carreira de ls estudantes, ajudoran-la a meter las malas. Si habie crecido Miranda! De ua cousica an drento de las muralhas puso-se quaije anté Peinha Branca! Yá nun pensaba dreito solo de manginar cume ancuntrarie la sue tierra mas inda le pediu a l cundutor que la abisasse quando chegasse a Cicuiro.
Abisar quando chegasse a Cicuiro? Bá, nun sei porquei, pensaban ls estudantes i l cundutor. An Cicuiro nun demudaba nada a nun ser los uolmos que se habien secado todos i un ou outro palheiro caído, mas esso nada, que l de más estaba eigual al que siempre coinciran! Quien serie aqueilha persona i l garotico a falar brasileiro? Al melhor andaba perdida ou buscaba algun amigo ou pariente por aqueilhas paraiges.
Aquel oulhar miraba para todo: la estrada, las touças, l cielo, las personas, nun le escababa nien mosca. La carreira parecie parada antre l semitério i l meio de l lhugar quando se oube ua bóç:
- Cicouro!
Que poulo dou l curaçón! Si aguantarie? Armandina mirou pa la puorta, aspuis para todos, agarra la mano de l nieto cun fuorça i al pisar fuora de la carreira, antre choros i a çelhuçar, a muito custo inda cunseguiu dezir … “o … meu … Cicouro”. Naciu-le ua bida nuoba. Agora si podie chorar a la farta las lhágrimas que quedoran guardadas toda la bida. Ai cachicos que balen todo l que ai neste mundo i esse era un d’eilhes.
Ancubriu-se la carreira para alhá de Sant’Amaro i cun las malas de biaige inda ne l meio de la estrada, todo mundo cuntinou calhado a oubir l ribeiro que naqueilhes uolhos corrie i que a ls poucos ceboran ls manantiales lhacrimales de trés ou quatro estudantes que se ancantóran a ouserbar l milagre que ua tierra puode faer a ua filha que l bejita aspuis de tanta auga haber nacido na fuonte de la Senhora.

Buonas nuites
i buona suorte
.

2.5.08

Las Maias

Tenie tiu Primo un soutico de castanheiros eilhi pa los lhados de Bal de Palombino, a bien dezir a meio camino antre Cicuiro i Samartino, ancostados a los rodeinhos. Todos los anhos era la mesma cuonta: castanheiros bien floridos, aspuis cargados de pelhiços mas quando pingaban parecie que la tierra angulhie las castanhas!
Por cierto habie marosca, rataria nun serie, gralhadas tampouco i gambusinos nun tenien beiços pa las abocar lhougo al salir de l pelhiço!

Ampeçou antón tiu Primo a çcunfiar que se cálha serie gente de Samartino que se iba a eilhas. Sí, que se hoije haberá más soutos an Samartino que ne l resto de l cunceilho, dantes haberie ua meia dúzia de castanheiros i l lhugar lhebaba gente cume auga la ribeira nos dies de anchena.
Quedarien los castanheiros debaixo de uolho i cume él era caçador listo i bien sabedor de todas las squinas de l termo, irie çcubrir cume chegar sorrateiro anté eilhes.

Un die por la manha a la hora de estar na semanteira, spingarda de cargar pu’l canho ambaixo de l braço i un perrecheco conelheiro de buscar rocos nas queiruolas, aparece tiu Primo por trás dun rodeinho e dá de caras c’un marmanjola chubido nun castanheiro a saltar nun galho pa’lo barear a poulos de cholas. Grande carrapito esse comedor de castanhas! Espera que a ti bou-te a pregar un susto que te bás a acuordar bien d’él, pensou tiu Primo.

- Á rapáç! Baixa baixa que tenemos uas cuontas a justar los dous. Anda que las castanhas yá te las bou you a dar!

Cepa tembraba más que ua brime nas manos de un cesteiro arreliado. I la cuonta nun era para menos: aquel home eilhi de spingarda quaije apuntada i él spindurado d’un galho i cun los pies noutro nun tenie muitas salidas.

- Anda anda que las castanhas bán-te a salir belhós calientes. À miu melro que desta si te apanhei.

Siempre cun l’apanhador de castanhas debaixo de uolho, pega nun palo e traça ua raia.

- Pus mira, atirar tengo que atirar. Tu quieres morrer parado ou a correr? Sólo cunto anté trés!
Tentando ua soluçón menos delorosa, Cepa inda tentou negociar mas las palabras nien salien dreitas.

- Ma … ma … ma …

- Nun hai tutias, buolbie tiu Primo, pon-te listo se quieres. A la ua …

- Ma … tiu …

- Yá te dixe. Nun hai mas nien meio mas. A las dues …

Nun relhampo queda Cepa cun los pies na raia a spera d’ua muorte quaije cierta, mas a correr inda se poderie salbar!

- A las trés! PUUUUUMMMMMMMMMM

Tanta fuorça que botou ne l arranque mal oubiu l stouro de la spingarda, chimpa-se anroscado n’uns pelhiços que queda cun las manos i la cara chenos de picos, lhebantou-se i puso-se a correr i a chorar adreitos a Samartino:

- Maaatouuu -me; ai ai ai ; maaatouuu - me; ai ai ai ; maaatouuu - me; ai ai ai …

Iba nesta ladainha a chorar, a correr i a botar sangre por bias de los picos de los pelhiços quando ne l meio de l lhugar de Samartino le perguntan:

- Antón que te passou rapáç ? Quien te matou ?

Nesse momento pára. Más pu la canseira que por las picadas:

- Maaatouuu -me; ai ai ai ; maaatouuu - me; … mas él si me matarie?!?!
...

No die purmeiro de Maio, cerca de l anho dous mil, inda tiu Paco de Samartino tenie la serraçón, fui-se tiu Moisés i un nieto de tiu Primo (Demingos) alhá para serrar uns freixos. Un d’eilhes lhebaba ua manada de castanhas cozidas - diç que quien las come ne l die purmeiro nun le duole la cabeça durante l anho! – quando passa Cepa para falar cu’l serrador.
Demingos saca de meia dúzia de castanhas de l bolso, dá ua mordida nua i roga cun las outras a todos. Tiu Moisés i tiu Paco aceitan mas Cepa que nun era spirulho ningún, agradeciu, quedou quieto i calhado i nun amostrou miedo de los delores de cabeça.
Tiu Paco mira a Primo i c’ua risica de pirraça pergunta a Cepa:

- Bá home! Al menos proba-las! Nun digas que las conheces!

- Cume las hei-de coincer?! Falais falais, mas l que estaba ne l outro castanheiro parou de correr quando chegou a las Trés Marras!

Buonas nuites
i buona suorte
.

17.4.08

La Peinha Puial

Aquel fin de tarde nun era eigual a tantos finales de tarde antre l çponer de l sol i l tocar de las trindades.
Habie cousas nuobas i quein pudie iba-se arrimando a algun radiico que traie bozes que benien purmeiro de loinge i aspuis iban-se achegando, assi cume las óndias de l mar a ir i a benir meio cortadas por uns pi pi pi i chiadeira que aparecie i dezaparecie.
An riba de la penhica que faie de puial i de lhabadeiro antre la puorta de tiu Delgado i l meio de l camino, ajuntaba-se gente de l bárrio alto a oubir la caixica essa anquanto los oulhares atiraban adreitos a la lhuna tentando çcubrir algua racica de nada que pudisse andicar la chegada de l fuguetón anté aquel queiso quelor de prata por bias de l spelhar de la lhuç de l sol que se habie ancubierto pa los lhados de Sant’Amaro. Se calha estaba tapado pu'l burdión de silbas que l home de la lhuna traie a las cuostas siempre qu’eilha botaba más lhuç!

Quando la sacoran de los lhados de la Molineira, acarreada a la rastra nua corça puxada por dues juntas de bacas, pensaba eilha que eirie a ser metida nos liçaces de la casa, mas fui-se quedando de lhado, u por bias de l peso u por mala gana de los oubreiros que nun le apetecie scachá-la cun miedo de partir las marras i los picos an tanta dureza, u porque Palmira, inda garotica, gustaba de poner las monicas de piedra anriba daquel talho grande feito andor de suonhos i de ganas de ser pursora.
Dezapareciran todas i quedou eilha solica eilhi:
- Á Antonho, mira que puial más liso mos dá esta peinha! I sierbe de lhabadeiro tamien. La bica queda a la mano i nien mos storba a nós nien a Zé para antrar ne l sou quintal. Dezie tie Cremilde.
- Pois então deixa-a ficar. Amanhã já falo com Júlio Prieto para a calçarmos bem calçada não vá ainda alguém ferir-se!

Dito i feito, ne l die a seguir anquanto uns terminaban de arrematar l telhado de la casa, pega-se tiu Antonho i tiu Júlio al redor de la piedra para la calçar. Cada un cun sue palanca de fierro: OU … OU … OUUUUUUUPA! OU … OU … OUUUUUUUUPA! OU … OU … OUUUUUUUUPA!
Estában nisto quando, cu'l peso de la peinha aspuis de se scapar dun calço, spipa-se la palanca de las manos de Antonho e dá-le ua burdoada nua canielha!
Cun dous rudiones, agarra l fierro nas dues manos mira para él mui sério, arreganhando-le los dientes, a los abanones i cun uolhos a botar lhume más brumeilhos que l sou pelo:
- Olha lá minha Fera! Se fosses gente comia-te!
Á tiu Delgado, se calha nun teniedes dientes para tanto! Morena si estaba la palanca essa, mas cume era de fierro … aposto que se fura reçandida d’África i más amerosa inda se bos antolhaba …
Quedou tán anraibado que nunca más mexiu na peinha i tamien por bias desso eilhi naciu l puial que agora staba rodiado de gente a oubir l rádio i a mirar la lhuna.

Todos ancantadicos i you tamien. Uns dezien que essas cousas éran ambençones de los amaricanos, outros dezien que era todo para traer l pobo eiludido i cun miedo, que solo assí se dominarie bien … pus quien çcute l que nun antende deixa por çcutir l que l’anteressa de beras. D’antes cume hoije!

- Mas bós pensais que eilhes chegan alhá? Bien anganados andais! Antón se stebissen nun se bie l fumo de l fuguetón?! Dezie tiu Claudino Checola.

- Nóoo, a mi tamien me parece que nun ye possible un airoplano chegar tán loinge! quementaba tie Joana que anté parecie un angenheiro!

- Ó homes, mas escutai o que diz o rádio! Não tendes acompanhado as notícias?! Pois! só bos importam essas coisas dos folhetins i de Fátima! Buolbie tiu Delgado.

L puial nun dezie nada i you, pouco más alto que él, iba ouserbando. Sí, porque a mi naide me pedie oupenión. Diç que yá sabie ler mas inda nun sabie antander las seinhas de l mundo! Se calha tenien rezón.
Neste dá openión i nun dá, dixai oubir l rádio, mirai que nun se bei, si se bei, fumo nun hai, puolo tampouco, antre lérias d’uns, leis d’outros i eignoráncia de todos, tiu Delgado bira-se para mi, pon-se agachadico a la mie altura i cun joeilho ne l suolo, çquecendo l’outra gente toda, apunta l cielo i diç debagarico cuntrapiando l’oulhar antre mi, l rádio i las streilhas que a los poucos nacien:

- Os livros são para ler
E o mundo para observar,
Nisso tudo está o saber
Que tu irás precisar!

Oubrigado tiu Antonho. Teniedes rezón!

Buonos dies
i buona suorte
.

16.4.08

La pita que partiu l bidro

Cume bos amostrei trasdonte las bistas zde la puorta de Tiu Delgado, hoije traio-bos eiqui la casa d'el bista de l sítio onde habie l famoso Puial /Lhabadeiro / Peinha de anzonar ... guardadora de stórias i de cumbersas.
Las jinelas éram berdes, de madeira i cun seis u más bidros cada ua.
Cunta-se que quaije ne l final de la cunstruçón, fui tiu Delgado que puso las bidraças nessas jinelas.
Las pitas inda andaban na rue por todo l lhado i a bezes pu las huortas i semelheiros, outras bezes nos nialeiros escundidos por baixo de las ramalhadas i adonde solo la garotada cunseguie antrar.
Estaban antón los bridros todos cortadicos ancostados a ua tabra anquanto se iban amanhando nas jinelas segurados cun arestas de sapateiro.
Tic tic tic este stá benga outro i assi por delantre, quando ua pita que andaba an busca de algua lhumbriç, forfalhas u grano nalgua buosta, dou ua sbolaciadela an riba de l montón i scachou-le un bidro que starie más andeble i menos stribado!
Tiu Antonho al ber aquilho, ancosta la jinela que tenie na mano, mira la pita mui sério cume se la stebisse a ancantar, zampa-se a correr atrás d'eilha i só parou quando la agarrou antre ua uolmeira i la parede de la cortina de tiu Adelino.
Ua mano nas patas i outra ne la cabeça, lhieba-la acerca de l puial, arranca-le a la dentada meia dúzia de prumas de l cachaço e chama atie Cremilde:
- Ó mulher! traz cá uma faca i uma malga que hoje já temos guisado!
Quando los oubjetos de l sacrefício chegoran, bira-se tie Cremilde para él cun cara de anraibada:
- Al menos podies haber aporbeitado l sangre. Para outra béç a ber se nun le arrancas las prumas cun tanta fuorça i me dás tiempo de calcer l'auga pa la sprumar!

Buonos dies
i buona suorte
.