Mostrar mensagens com a etiqueta Padre Zé; Notícias. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta Padre Zé; Notícias. Mostrar todas as mensagens

19.11.09

A la cumbersa cun l Padre Zé II

L Padre Zé a ditar "Al correr de la bida"


(cuntinuaçón)
FM - Anton a partir dende nunca más falestes na nuossa lhéngua.
PZL purmeiro anho que fui alhá falei pertués quaije até l fin de férias, l sigundo falei solo até metade i aspuis solo falaba mirandés. L padre Manuel Preto falaba mirandés, l padre Anible, que fui miu aluno, falaba mirandés, pus you falaba tamien mirandés, mas por fuora falaba pertués, agora torno a falar pertués.

FM - I quantos anhos stebistes sien ir a Cicuiro?
PZPus stube quatro anhos an Poiares i ende iba siempre no berano. Aspuis fui pa l Storil adonde antrei no nobiciado, un anho, trés anhos de filosofie más dous de teologie, stube seis anhos sien ir a la tierra.

FM - Mas bós screbis … zde quando?
PZScribo. Ampecei cun dezasseis anhos. An dalguns tenie muito que fazer por bias de la paróquia i las aulas de pertués que daba no seminairo i quaije nun screbie, adonde screbi más fui an Cabo Berde porque passei alhá las férias, li Antero de Quental nesse tiempo, a quien botei alguns bersos, poesie i alguns lhibros relegiosos.

FM - I cuontos? Cuontas …
PZTengo alguns cuontos que publiquei na rebista Estela, cousa pouca de que me deixei als poucos, outros tengo por publicar.

FM - I cuontas de la raia, de la nuossa giente na nuossa lhéngua? I subre Cicuiro?
PZScritas nó, sabes, l grande porblema de la lhéngua an Miranda – la lhéngua charra cume le chamában - fúrun las pessonas que habitában na cidade: ls bispos benien de fuora, falában pertués; ls padres eran de fuora, solo falában pertués, ls pursores solo falában pertués, ls comerciantes ampeçórun a falar pertués porque quien mercaba nun éran ls lhabradores mas ls funcionários de l rei que bibien na cidade. Por esso l mirandés nun pegou, mas más tarde, muito más tarde, cheguei a la cuncluson que cume lhénguas latinas l mirandés ye muito más rigular que l pertués.

FM - Cumo assi?
PZAnton!! Mira: you pido, tu pides el pide, nós pedimos bós pedis eilhes píden; an pertués ye, eu peço, tu pedes ele pede … ou este: you sou, tu sós … eu sou, tu és. Muitas cousas an mirandés son muito más asparcidas al lhatin do que no pertués.

FM - Mirai, bós cume tan grande conhecedor de l lhatin, de l pertués i de l mirandés, para quando un lhibrico an mirandés?
PZNunca! Nun fago por bias de la ourtografie. La ourtografie de l mirandés inda nun stá assente i para mi, screbir un erro ourtográfico ye ourroroso, ye cume cometer un pecado mortal. Ua beç spurmentei a screbir ua quadra i por bias de ua dúbida que nun cunsegui tirar deixei-me desso. Afuora l lhibro de l padre Moisés nun bi más nada.

FM - Mas teneis acumpanhado la eiboluçón de la escrita an mirandés. L renacer de la lhéngua.
PZTengo. I solo puodo dezir muito bien porque stá a nacer ua lhéngua nuoba, a renacer ua lhéngua nuoba, nuoba que ben de D. Afonso Anriqueç i para quien passou quaije la bida anteira sien falar na lhéngua que mius pais me dórun, bé-la agora por ende spargida ye ua alegrie eimensa. Nun fura l abade que me daba dous çtones de cada beç que iba a ajudar a missa por arresponder an lhatin i l pursor que dambos a dous falában pertués, al melhor más tiempo i más anraizado l tenerie. Cousa que hoije inda tengo algua deficuldade por bias de star muitos anhos cula lhéngua dobrada pal pertués.

FM - I na buossa maneira de ber l que se debie fazer para que l mirandés cuntinasse bibo?
PZStan a fazer bien porque hai muita giente que scribe i que cultiba l mirandés además de haber aulas de mirandés, mas l porblema ye an casa porque cume nun stamos habituados, a páiginas tantas you falo cun mie armana an pertués i eilha buolbe-se pa la lhéngua que you falo. Anton haberá necidade de falar para que nun passe l mesmo que passou al lhatin.

FM - Hai un poeta que diç que ten dues lhénguas an guerra: pensa nua i fala noutra. Bós tamien pensais an mirandés?
PZNó! Penso an pertués. Buono … a las bezes si, ralas bezes mas … ye cume me dezie tie Malgarida quando you nun falaba pertués: anton hoije torneste a la nuossa fala?

Nota: ua semana aspuis desta antrebista screbiu por sou punho cul títalo "Al correr de la bida" cerca de quarenta páiginas an mirandés, de las quales ua parte saliu tamien no jornal que publicou esta antrebista.

18.11.09

Fai anhos l padre Zé

Cun oitenta i nuobe anhos feitos hoije, talbeç seia l melhor die para ampeçar a publicar ua antrebista sue, salida onte no Jornal Nordeste /Fuolha Mirandesa. Falei cun el hai un cibo pul telemoble, estaba a sestiar porque habie rezado missa pula manhana, cousa que yá ralas bezes fai - ajuda a missa cume fazie no tiempo de l abade. Deiqui, d'hoije nun anho, sr Padre Zé!

"A LA CUMBERSA CUN L

Padre José Francisco Fernandes.

Natural de Cicuiro, nacido a 18 de Nobiembre de 1920, ourdenado cura an 1948, bibe hoije an Mogofores adonde mos recebiu i adonde falou del i de la lhéngua que daprandiu quando era nino. Para todos los cicuiranos ye l Padre Zé, l quinto cicuirano a fazer la quarta classe i l purmeiro a tirar un curso superior. De la sue bida i obra yá eiqui falemos nesta Fuolha Mirandesa i para quien stubir antressado puode ir al Jornal Nordeste de l ampeço de Abril deste anho. Tamien l blogue http://baglina.blogspot.com/ ten benido a publicar muitos poemas de l Padre Zé, an traduçon para mirandés de Alcides Meirinhos. Eiqui queda esta anterbista, que melhor mos puode ajudar a coincer esta personalidade mirandesa.

FM (Fuolha Mirandesa) – Dius mos dé buonos dies Senhor Padre. Mirai, yá alguas bezes falemos de bós mas cume nunca comeniquestes na nuossa lhéngua na purmeira pessona para esta Fuolha Mirandesa, gustarie de bos scuitar, assi cume a modos d’ua cumbersa que todo mundo oube. Por esso, ampeçarie por bos preguntar cun que eidade salistes de Cicuiro.

PZ (Padre Zé) – Tenie por ende doze anos, fui la eidade cun que fiç la quarta classe. Antrei na scuola cun siete ou uito, mas adepuis cume you era de Cicuiro i ls outros éran de Custantin eilhes matriculórun-se purmeiro, por esso quedei un anho atrasiado. Era l pursor Becharoco, batie cume un bruto, era de Aldeia Nuoba, buono pursor mas batie muito. Un die batiu-me cul punho que anté quedei cula cara anchada.
I miu pai biu-me assi i preguntou-me: fuste tu que andebiste als niales i caíste. Nó, fui l pursor. Era nas reduçones, querie que you fazisse las reduçones porque era l que andaba más adelantrado. Mas a declamar stória era cume esse storiador que dá na telbison. Aspuis parece que fui pa ls Açores, gente simpática.

FM - Era este l pursor que falais? (amostrei-le un retrato antigo cun garotos de scuola i l pursor no meio)
PZSerie …

FM - I nun bos dá fé de tirar este retrato?

PZSi.

FM - I qual sodes bós?

PZNun sei (mirando l retrato), este ye Zé Bríxemo … you … nun sei. Stou alhá mas nun me conheço. A mi parece-me que staba más arriba … se calhar sou aquel. Sabes, l retratista cobraba un alqueire de batatas ou cinco malréis mas miu pai denheiro nun tenie i tamien nun quijo dar tanta quemida por un papel que nun tenie sítio para colgar…
Pus mira que ye anteressante l retrato este i quaije solo stan cicuiranos … a mi parece-me que los de Custantin habien ido a almorçar.


FM - I l pursor deixaba falar l mirandés? Cume ye que era cula nuossa fala neste tiempo?

PZNa scuola falábamos l pertués mas fuora deilha nada, solo mirandés. Até l die que fui pa l seminairo adonde nos purmeiros tiempos que alhá stube, an Poiares de la Régua, fazien caçuada. I quando tornei a Cicuiro pula purmeira beç, lhougo na manhana seguinte fui a rezar missa cul abade, pariente de l que ye más coincido i tamien cul mesmo nome, Francisco Manuel Alves que me dixo para nun falar más esta “língua” que ye ua “língua” de farrapos, ua lhéngua atrasiada, cousa que fiç por rebréncia a aquel home respeitado. Mas tenie ua cousa buona: se un rapaç tenie tento pa la letra el fazie cun que fura a studar ou anton un pedido de antrada na guarda era lhougo atendido. Tenie muito poder l abade naquel tiempo!
Ua beç, un armano de l Padre Manuel Preto, de San Martino, fui a fazer uas partilhas i alhá se anraibou cula outra parte i antre más i menos, pimba, dou-le ua stadulhada na cabeça. Desso se morriu l outro. Fugido para Spanha, no tiempo an que Manuel Preto staba alhá a studar teologie, l abade antrecediu na justícia, cousa que bastou para que l acusado de la muorte quedasse lhibre.
Outra beç, por buolta de l anho de 1955 quando fui a la boda de miu armano an Sendin, alhá pa la raia de Infainç la guarda matou un studante pulas cuostas quando nun oubedeciu a las ordes de birar para trás. Anton l Abade fizo uns pedidos i aquilho nun dou an quaije nada, l que dou l tiro saliu deilhi, mas afuora esso todo quedou cume dantes. Éran tiempos mui ruins. Solo para ber la fuorça que l abade tenie. Dende quaije la oubrigatoriedade de falar pertués."


(ten cuntinuaçón)

1.4.09

Ancuontro cul Padre Zé


Aspuis de passar la puonte por anriba de l camboio ambiquei a la dreita por ua ruga streitica de casas baixas i antrando meio a miedo, assi cumo quien se abintura por caminos scusos, deixando l carro rodar al sabor de la pequeinha cuosta a dreitos al meio de l lhugar.Era sábado i naqueilha manhana d’eimbierno cun sol d’arreganha dientes a pormeter auga, nien altemobles nien giente se assomában para poder amostrar l camino anté l seminairo, mas nua rebuolta lharga alhá çcubri ua alma que possiblemente me andicasse qual l camino cierto para achar l Padre Zé (de sou nome cumpleto José Francisco Fernandes) eilhi no seminairo de Mogofores.
Parei l carro, sali i quando me purparaba para preguntar se staba a ir bien ou nó, quedei parado a mirar melhor aquel home de cabeça abaixada i passos cúrtios, de manos meio cruzadas na cinta, uas chinelas de quarto nos pies, ua jiqueta azul i un guarda chuba çpindurado de l braço esquierdo.
- Dius mos dé buonos dies!, botei you nun saludo de risa scundida mal abri la boca. Aquel home, yá anciano, alhebantou la cabeça, mirou para mi meio atelundrado i arrespundiu:
- Buonos dies … mos dé Dius … e o senhor quem é? zafiou el cun aqueilhes uolhos que más parecien lampiones a mirar para mi para çcubrir quien le falaba naqueilha lhéngua que inda guardaba nua squina de l sou ser.
- You sou de Cicuiro … mirai a ber se me conheceis, bá … eilhi no meio de l lhugar … Quedou a manginar quien poderie ser, mirou ua beç i aspuis outra … agarrou la mie mano nua mãozada sentida …
- Tu és Felipe … Da Esperança!
- Esse todo era miu abó …
Stacionei l carro nua borda de l camino i seguimos dambos a dous la caminada a pie para mercar uns remédios na framácia quaije a la salida de l lhugar. Eilhi achei aquel home, paç an persona, nacido an Cicuiro na era de 1920:
Antrou no seminairo salesiano de Poiares de la Régua an 1933, adonde estubo até 1937; professou na cungregaçon salesiana an 1938 i fui ourdenado saçardote an 1948; trabalhou cumo porsor nas Oufecinas de San Jesé (Lisboua), an Poiares de la Régua i no Liceu de S. Bicente (Cabo Berde); fui diretor i aspuis admenistrador de las Eidiçones Salesianas (Porto); de 1984 a 2004 antegrou la eiquipa formadora de l Nobiciado Salesiano (Vilarinho – Vila do Conde); hoije está an Mogofores, la sue purmeira paróquia zde 1953 a 1957.
Ten, l Padre Zé, dieç lhibros eiditados i de antre eilhes apunto solo dous: “O rosário meditado” cun 2 eidiçones i 10 000 eisemplares i “Terra minha mãe”, un poemário de 2002 adonde l outor ajunta la sue poesia spalhada zde la mocidade. Eiqui, para alhá de los poemas amostra tamien la faceta de pedagogo que outeliza la palabra para amostrar l modo cume bei l mundo, sendo dedicado «À memória dos meus Pais e aos Antigos Alunos».
Aspuis, yá no antigo seminairo, agora coléigio, falemos de todo un pouco: de Cicuiro, de mius abós, de sous pais, de mius tius, de tiu Rá i de las cereijeiras brancas, de los sous lhibros, de tantos i tan guapos bersos que ampeçou a screbir an 1936, quando era un moço de 16 anhos.

(testo salido ne l Jornal Nordeste na sue eudiçón de 31 de Márcio)

Buonas nuites
i buonas lheituras